Nguồn Gốc Thần Tài Thổ Địa ( Phần 1)

Thần Tài Thổ Địa có nguồn gốc từ đâu?

Tượng bàn thờ thần tài thổ địa chiêu tài phát lộc
Tượng bàn thờ thần tài thổ địa chiêu tài phát lộc

Tín ngưỡng thờ Thần tài Theo tín ngưỡng dân gian, Thần tài mang lại tiền bạc hay của cải cho mỗi gia đình, nên mỗi gia đình, nhất là những gia đình làm nghề kinh doanh đều có bàn thờ Thần tài, đốt nhang nghi ngút để cầu xin Thần tài cho mua may bán đắt, trúng mối lời nhiều, đem lại nhiều tiền bạc sung túc. Người đời rất quí trọng tiền bạc nên rất quí trọng Thần tài. Những nhà kinh doanh đểu có lập bàn thờ Thần tài rất long trọng.

Tục thờ Thần tài được người Trung Quốc truyền cho dân ta. Người Trung Quốc sang Việt Nam làm nghề buôn bán trở nên giàu có, họ đêu có thờ Thần tài nên người Việt thấy vậy bắt chước theo. Sự tích về Thần tài có nhiều nhưng dân gian thường nhắc hai sự tích sau đây:

Thần tài là một cô gái tên là Như Nguyện

Ngày xưa, có một lái buôn tên là Âu Minh, khi đi thuyền qua hồ Thanh Thảo, được Thủy Thần tặng cho một cô hầu gái tên là Như Nguyện. Âu Minh đưa Như Nguyện về nuôi trong nhà. Sự buôn bán từ ngày đó trở đi càng ngày càng phát đạt, chỉ trong vòng vài năm mà Âu Minh trở thành một nhà giàu có lớn.

Một bộ bàn thờ do Quan Âm Các tư vấn
Một bộ bàn thờ do Quan Âm Các tư vấn

Một hôm, vào Tết Nguyên đán, Âu Minh tức giận đánh Như Nguyện làm nó sợ hãi, chui vào đống rác trốn mất. Kể từ đó, việc buôn bán của Âu Minh bắt đầu thua lỗ sa sút, chẳng bao lâu thì sạt nghiệp, trở nên nghèo khổ. Người ta cho rằng, Như Nguyện là Thần tài. Lúc Âu Minh nuôi Như Nguyện trong nhà thì Thần tài ủng hộ nên làm ăn phát đạt.

Tới khi Như Nguyện bị đánh rồi bỏ đi thì Thần tài không còn chiếu cố Âu Minh nữa nên làm ăn sa sút, thất bại. Do sự tích này, người ta có tục kiêng cử quét rác và hốt rác trong ba ngày Tết, sợ Thần tài không có chỗ ẩn trốn mà đi nơi khác thì việc làm àn trong năm sẽ bị xui xẻo thất bại.

Cũng do sự tích này mà người ta lập bàn thờ Thần tài sát nền đất hay nền gạch, không đặt cao như các bàn thờ khác, và đặt ở góc nhà hay nơi hàng hiên. Nhưng trong thực tế, người ta thường gọi là Ông Thần tài chứ không ai gọi là Bà Thần tài, nên sự tích Thần tài là cô gái Như Nguyện chưa hẳn là chính xác.

Đọc thêm: Dụng Thần Của Tỳ Hưu trong Phong Thủy 

Thần tài là ông Triệu Công Minh

Tượng Thần Tiền bằng vàng cát
Tượng Thần Tiền bằng vàng cát

Ông Triệu Công Minh ở đây không phải là Triệu Công Minh trong truyện Phong Thần hay trong truyện Bắc Du Chân Võ, mà là một người dân ở núi Võ Đang bên Trung Quốc.

Truyện dân gian Trung Quốc kể rằng: ở vùng núi Võ Đang có một ông già tên là Triệu Công Minh nhà rất nghèo. Ngày ngày, ông xách giỏ đi khắp nơi xin quần áo cũ để mặc và xin cơm cặn canh thừa để ăn. Nghèo đến thế nhưng ông lão vẫn nuôi một con chó đen già và một con vịt lông vàng không đẻ trứng. Gần đấy có một ông phú hộ, gọi là Tiền Viên Ngoại, tính rất xa xỉ và bất nhân, cơm ăn không hết thì đem đổ xuống cống, áo mặc cũ rồi thì bỏ vào đổng rác.

Ông lão nghèo họ Triệu thấy vậy mói lượm gom hết cảc quần áo cũ đem phân phát cho những người nghèo, hốt các canh thừa cơm cặn ấy về nuôi chó và vịt. Bỗng một hôm, con vịt đẻ ra 10 quả trứng vàng, còn con chó già thì khạc ra 10 thoi bạc.

Từ đó thành lệ, mỗi ngày vịt và chó đều đẻ và khạc ra vàng bạc cho lão Triệu. Lão Triệu trở nên rất giàu có, trong lúc Tiền Viên Ngoại thì càng lúc càng nghèo vì tính xa xỉ. Một thời gian sau, Tiền Viên Ngoại phải đi ăn xin, khi gặp lại Triệu Công Minh, lão Viên cảm thấy rất xấu hổ. Họ Triệu thông cảm, giúp cho lão Viên một số” tiền kha khá đủ làm vốn liếng làm ăn, nhưng Lão Viên quen tính tiêu xài xa xỉ nên dần dần hết vốn, trở nên nghèo khổ.

Lão Viên lại sinh ác tâm, thấy họ Triệu giàu có nên tính kế giết Triệu Công Minh để chiếm đoạt tài sản. Lão Viên thừa lúc vắng vẻ, lén đốt nhà của Triệu cháy ra tro, nhưng họ Triệu không chết, con vịt biến thành chim Phượng bay vút lên trời, con chó già biến thành con cọp đen xông ra cắn chết lão Viên, tất cả vàng bạc của Triệu đều hóa thành đá, và Triệu Công Minh biến thành Thần tài. Dân chúng lập miếu thờ Triệu Công Minh gọi là Thần tài miếu.

Lịch sử thờ Thần Tài Thổ Địa tại Việt Nam

Chúng ta không thể xác định được người Việt Nam thờ Thần tài vào lúc nào, bởi vì như trên đã nói, việc thờ Thần tài là do người Việt Nam bắt chước các Hoa kiều. Việc thờ Thần tài trong mỗi gia đình khiến cho người ta sáp nhập Thần tài vào các Thần bản gia như: Thổ địa, Táo quân.

Tượng bàn thờ thần tài thổ địa chiêu tài phát lộc
Tượng bàn thờ thần tài thổ địa chiêu tài phát lộc

Do đó, người Trung Quốc làm ra một tấm bài vị gộp chung các danh hiệu của các vị Thần bản gia để thờ, mà người ta thường gọi là “bài vị Thần tài”, và chúng ta thấy bài vị này được thờ ở hầu hết trong các quán, nhà buôn, ở các văn phòng công ty và xí nghiệp.

Bài vị Thần tài được vẽ trên một tấm kính, nền sơn đỏ, tất cả đều là chữ Hán màu nhũ vàng, vẽ một cái cổng mà hai trụ có rồng quấn, trên cổng có tấm bảng đề “Tụ bảo đường” nghĩa là ngôi nhà có tụ lại những thứ quí báu, phía dưới có vẽ một cái chậu huyền diệu chứa của báu. Sau đây là một kiểu bài vị Thần tài và các Thần bản gia:

Tụ bảo đường: nhà chứa của quí báu.

Chiêu tài: mời gọi tiền của.

Tiến bảo: dâng hiến bảo vật.

Kim chi sơ phát diệp: Cành vàng bắt đầu trổ lá.

Ngân thụ chính khai hoa: Cây bạc chính thức nở hoa

Hai câu trên là đôi liễn đặt hai bên bài vị, như để chúc tụng.

Trong một kiểu bài vị khác, đôi liễn trên được viết là:

Thổ năng sinh bạch ngọc (Đất thường sinh ngọc tráng)

Địa khả xuất hoàng kim (Đất khá xuất vàng ròng).

Như ý cát tường: tốt lành như ý muốn.

Nhất phàm phong thuận: thuận buồm xuôi gió.

Tứ quí bình an: bốn mùa bình an.

Hai câu chữ lớn ở chính giữa  là danh hiệu của các Thần bản gia để thờ phụng: “Ngũ phương Ngũ thổ Long thần. Tiền hậu địa chủ tài thần”.

Ngũ phương Ngũ thổ Long Thần: năm vị Thần trấn năm hướng và năm vị Thần đất đai long mạch sắp đặt theo Ngũ Hành gồm: bốn hướng Đông, Tây, Nam, Bắc, và Trung ương. Năm vị Thần Ngũ phương là: Hoàng đế (ở giữa), Bạch đế (hướng Tây), Hắc đế (hướng Bắc), Thanh đế (hướng Đông), Xích đế (hướng Nam). Ngũ thổ Long thần là năm vị Thần long mạch coi về đất đai, bảo hộ cư dân làm ăn sinh sống. Tiền Hậu Địa Chủ Tài thần: gồm hai vị: Tiền Địa Chủ Tài thần và Hậu Địa Chủ Tài thần.

Tiền Địa Chủ Tài thần là Thần tài của chủ đất trước. Thờ vị Thần này là có ý báo bổn tư nguyên, tức là báo đáp cái gốc, nhớ đến cái nguồn. Hậu Địa Chủ Tài thần là Thần tài của chủ đất sau, tức là thờ vị Thần tài của chủ đất hiện nay.

Những cơ sở kinh doanh các ngành nghề đều có thờ Thần tài. Họ lập bàn thờ Thần tài lớn và trang nghiêm rực rỡ, chưng cúng hoa quả thường xuyên, cúng nước mỗi sáng mỗi chiều đều đốt nhang khấn vái để Thần tài luôn luôn phù hộ cho họ làm ăn phát tài. Trên bàn thờ, ngoài bài vị Thần tài còn có đặt phía ngoài hai tượng: tượng Thổ địa và tượng Thần tài.

Đọc thêm: Phong thủy chiêu tài lộc với muối ít người biết

Quan điểm của các Đạo khác về Thần Tài – Thổ Địa

Đạo Cao Đài không có chủ trương cấm đoán các hình thức tín ngưỡng dân gian như việc thờ cúng Thần tài, Thổ địa, Táo quân,… nhưng cũng không khuyến khích các việc ấy, vì các sự thờ cúng trên đều có tính cách mê tín, vị kỷ, cầu lợi lộc, tiền bạc cá nhân, đi sâu vào sự ràng buộc con người vào vòng vật chất, khó thoát khỏi luân hồi, trái với lẽ đạo là tu để cầu giải thoát, chứ không phải tu để cầu hưởng sự giàu sang danh vọng.

Bộ tượng thần tài thổ địa cùng với bộ lư hương bằng sứ chất lượng cao
Bộ tượng thần tài thổ địa cùng với bộ lư hương bằng sứ chất lượng cao

Giáo lý của đạo Cao Đài cho thấy rõ rằng, chư Thần, Thánh, Tiên, Phật đều là những bậc sáng suốt, công bằng, vô tư, không biết ăn hối lộ của vật chất thế gian do người trần dâng cúng. Ai làm lành thì được thưởng, ai làm ác thì bị đọa, theo đúng “luật nhân quả” là luật công bằng thiêng liêng của Trời Đất.

Sự giàu có không phải do van xin Thần Thánh, mà là do phước đức của mình tạo ra từ kiếp trước. Một người nghèo khổ là do kiếp trước gây nhiều việc ác, tạo nhiều nghiệp xấu nặng nề, thì dù trong kiếp này có lạy cầu Thần Thánh đến đâu cũng không thể khá hơn được.

Thuở xưa, Đức Khổng Tử có dạy rằng: Vi thiện giả, Thiên báo chi dĩ phúc, Vi bất thiện giả, Thiên báo chi dĩ họa. Nghĩa là: Làm điều lành thì Trời báo đáp cho điều phước, làm điều chẳng lành thì Trời báo đáp điều tai họa. Đông Nhạc Đế Quân cũng có nói rằng: Thiên Địa vô tư, Thần minh thời sát, Bất vị tế hưởng nhi giáng phúc, Bất vị thất lễ nhi giáng họa. Nghĩa là: Trời Đất không tư vị, các Thần sáng suốt thường soi xét, Không phải vì hưởng cúng tế mà xuống cho điều phước, không phải vì thất lễ mà xuống cho điều tai họa. Kinh Sám Hối cũng có câu: Thần minh chính trực có đâu tư vì.

Một nhân vật lịch sử là Phạm Lãi cũng được coi là Thần tài. Phạm Lãi là một trung thần của Việt Vương Câu Tiễn. Ông hết lòng giúp vua Việt Vương trong cơn hoạn nạn và phò tá vua Việt để báo thù vua Ngô Phù Sai. Ngưòi Trung Quổc là cộng đồng được coi là sở trường về doanh thương nên tập tục thờ Thần tài đã trở nên quan yếu và phổ biến có phần lâu đời trong lịch sử tín ngưỡng. Ngược lại, người Việt là cư dân “dĩ nông vi bản” nên bảo thủ tập tục thờ thần Đất và tín lý phồn thực. Đến cuổì thế kỷ 19 sang đầu thế kỷ 20, thần Đất và Thần tài ở Việt Nam vẫn chưa khu biệt rõ.

Tượng bàn thờ thần tài thổ địa chiêu tài phát lộc cùng với bát hương lưu ly
Tượng bàn thờ thần tài thổ địa chiêu tài phát lộc cùng với bát hương lưu ly

Trong Đại Nam quốc âm tự vị (Sài Gòn, 1895), tác giả Huỳnh Tịnh Của cắt nghĩa Thổ thần và Tài thần đều là “thần Đất, thần giữ tiền bạc” và đến tận bây giờ, Thần tài và Thổ Địa vẫn cứ được thờ chung như một cặp đôi bất khả phân li ở khắp nơi, từ văn phòng công ty, tiệm quán, tư gia… thậm chí ở trên nóc tủ bán thuốc lá lẻ lề đưòng. Và điều đáng chú ý là hình tượng vị Thần tài của người Việt, xét về mặt đồ tượng học, là một biến thể của Thổ địa phước đức chính thần của người Trung Quốc. Đây là bằng chứng chỉ ra một cách thức ảnh hưởng tín ngưỡng Trung Quốc đối với người Việt.

Trong thực tế, đối với người Trung Quốc, Thổ Địa cũng là một trong các Thần tài. Nói cách khác, cũng do nông nghiệp chiếm vai trò quan trọng trong lịch sử nên đất đai cùng các loại nông phẩm từ đất sinh ra là thứ của cải, tài sản chủ yếu nên thần Đất cũng là Thần tài. Mặt khác, thần Đất có công năng là Thần tài là do thuyết ngũ hành tương sinh: Thổ sinh Kim. Điếu cần lưu ý là tín lý về thần Đất của người Trung Quốc rất đa dạng, thậm chí là phức tạp, bởi chúng được quy chiếu theo những lý sự đa tạp khác nhau.

Ở các xóm người Trung Quốc cư trú tập trung (khu phố, con hẻm, đường phố…) có miếu thờ Thổ Địa Phước đức chính thần. Đồng thời ở các cơ sở thờ tự cũng thờ Thổ Địa Phước đức chính thần bảo hộ cho đền, miếu bên cạnh môn quan. Tại tư gia, vị thần Đất bản gia (được thờ ngay trước cửa, bệ thờ giản dị, đặt sát nền hiên) được định danh là Môn khẩu Thổ Địa tiếp đẫn Tài thần. Vậy là công năng vị thần Thổ Địa này là tiếp dẫn tài lộc cho chủ nhà. Chức năng kép của thần Đất được biểu thị rõ ở câu đối sau đây:

– Thổ sinh nhất Kim, ngũ hành chúng trân quý.

– Địa trưởng vạn vật, tứ quý ca bình vinh.

Đọc thêm các bài về Phong Thủy của Quan Âm Các.

Xem thêm các video về Phong Thủy trên kênh của Quan Âm Các .

Quan Âm Các