Giáo Nghĩa Cơ Bản Của Phật Giáo – Phần 2

A/ LUẬN VỀ NGŨ UẨN:

1/ Phật giảng về sự cấu thành thân thể con người

Ngũ uẩn là một khái niệm quan trọng trong giáo lý Phật giáo, có lúc cũng chỉ hiện tượng vật chất và tinh thần thông thường, những chủ yếu vẫn là một lý luận có liên quan đến con người hoặc yếu tố cấu thành hiện tượng thân tâm của con người.

2/ Năm loại tụ hội

Giáo nghĩcủa phật giáo - ngũ uẩn - vô thường - vô ngã
Ngũ uẩn là các yếu tố xoay quanh một con người

Phật giáo thời kỳ đầu lấy việc thuyết minh hiện tượng đời sống con người làm trọng điểm, mà muốn thuyết minh về đời sống con người thì phải đề cập đến vấn đề con người hoặc hiện tượng thân tâm của con người.

Cũng chính là nói, Ngũ uẩn trên thực tế là lý luận của Phật giáo về cơ thể và hiện tượng thân tâm của con người là do những yếu tố nào cấu thành. “Uẩn” là dịch âm từ tiếng Phạn, nghĩa là tích tụ hoặc hòa hợp.

Phật giáo cho rằng, tất cả sự vật trên thế gian đều do năm uẩn này hợp lại mà thành, sinh mệnh cá thể con người cũng do Ngũ uẩn hòa hợp mà thành.

Đọc thêm : Sự hưng khởi của Phật giáo Đại thừa

3/ Sắc, Thụ, Tưởng, Hành, Thức

Ngũ uẩn lần lượt là năm loại Sắc uẩn, Thụ uẩn, Tưởng uẩn, Hành uẩn và Thức uẩn. Ngoài uẩn thứ nhất (Sắc uẩn) là thuộc hiện tượng sự vật mang tính vật chất ra, 4 uẩn còn lại đều thuộc hiện tượng tinh thần.

Sc uẩn: “Sắc” là chỉ vật chất, sắc uẩn là chỉ sự tụ hợp của tất cả vật chất tồn tại khách quan có hình thái, có tính chất, tương đương với hiện tượng vật chất mà mọi người thường nói đến hiện nay. sắc uẩn lại bao quát cụ thể 4 nhân tố vật chất lớn là đất, nước, lửa, gió. “Tứ đại giai không” mà mọi người thường nói chính là Tứ đại này.

Thụ uẩn: Chỉ cảm thụ hoặc tình cảm sản sinh khi cơ quan cảm giác tiếp xúc với sự vật của thế giới bên ngoài.

Tưởng uẩn: Thông qua việc tiến hành phân tích những cảm giác sản sinh ra trong sự tiếp xúc với thế giới bên ngoài mà đạt đến tri giác và biểu tượng.

Hành uẩn: Thông qua việc nhận thức đối với sự vật ở thế giới bên ngoài mà sinh ra hành động.

Thức uẩn: Chủ yếu là chỉ tác dụng của ý thức con người. Ví như, phân biệt và nhận thức sự vật.

4/ Ý nghĩa của Ngũ uẩn

Giáo nghĩcủa phật giáo - ngũ uẩn - vô thường - vô ngã
Lý giải Ngũ uẩn của đời người

Việc đề xuất khái niệm Ngũ uẩn chứng tỏ ngoài Ngũ uẩn ra không tồn tại “ngã” độc lập hoặc chủ thể vĩnh hằng bất biến, “ngã” mà thế gian nói chỉ là sự hòa hợp tạm thời của Ngũ uẩn, “ngã” trên thực tế tịnh không tồn tại, con người sở dĩ có thống khổ chính là do không hiểu được đạo lý này, cho rằng Ngũ uẩn là “ngã” của thực tại hoặc chấp trước vào sự bất biến của chủ thể.

Đọc thêm: Giáo nghĩa cơ bản của Phật Giáo – Phần 1

B/ VÔ THƯỜNG VÀ VÔ NGÃ

1/ Phật giảng về hình thức tồn tại của thế giới

Phật giáo cho rằng tái cà các sự vật trên thế giới bất luận là tinh thn hay hình thức đêu không tôn tại vĩnh hằng, chúng đều trải qua một quá trình từ sinh thành đến diệt vong.

2/ Chư hành vô thường, chư pháp vô ngã

Từ “vô thường” xuất hiện trong Tạp A hàm kinh, có nghĩa là tất cả các sự vật đều không nhất thành bất biến mà đều phải trải qua một quá trình từ sinh đến diệt.

Nói cụ thể hơn, chính là mỗi sự vật đều trải qua bốn giai đoạn Thành, Trụ, Hoại, Không. Thanh là chỉ sự sinh thành của sự vật, Trụ là chỉ sự vật trong một thời gian nhất định sẽ tồn tại trong một trạng thái tương đối ổn định, không có biến đổi lớn; Hoại là chỉ thời kỳ sau của Trụ, sự vật sẽ phát sinh biến đổi lớn, thường xuyên ở trong trạng thái không ổn định; Không là chỉ sự vật đã diệt vong, tức là không tồn tại một chủ thể tinh thần thường hằng.

Giáo nghĩcủa phật giáo - ngũ uẩn - vô thường - vô ngã
Vô ngã – Vô thường

Quan điểm “Vô thường” và “Vô ngã” của Phật giáo đề xuất lấy Duyên khởi luận và Ngũ uẩn luận làm nền tảng tư tưởng.

Như đã trình bày ở hai phần trên, thế giới chẳng qua chỉ là năm loại nguyên tố dựa theo một quy luật nhất định, trong điều kiện nhất định sẽ tụ hợp mà thành, như vậy các loại sự vật đương nhiên cũng sẽ tùy theo sự biến đổi của điều kiện mà phát sinh biến đổi.

Đã như vậy thì tất cả các sự vật tự nhiên sẽ không tổn tại vĩnh hằng, không chỉ ở hình thể mà cả tinh thần cũng như vậy.

Đọc thêm: Cuộc đời Đức Phật Thích Ca

3/ Ý nghĩa của vô thường và vô ngã

“Vô thường” và “Vô ngã” là một lý luận nhận thức đối với thế giới có sự tương quan mật thiết vói quan điểm nhân sinh của Tứ thánh đế. Tất cả các sự vật trên thế gian đã không phải là một chủ thể vĩnh hằng thì chúng cũng không đáng để mọi người phải truy cầu.

Nhưng người đời do vô tri, lại câu chấp vào những thứ “vô thường” và “vô ngã”, coi là những thứ hữu thường và hữu ngã để tìm kiếm, điều đó khiến con người bị giam hãm trong vòng thống khổ. Cho nên muốn giải thoát triệt để mọi sự khổ đau thì phải tiêu trừ sự vô tri của con người, nhận thức được đạo lý “Vô thường” và “Vô ngã”.

Giáo nghĩcủa phật giáo - ngũ uẩn - vô thường - vô ngã
Các nguyên tố trời đất cấu thành

Lý luận “Vô thường” và “Vô ngã” là khaí niệm mang tính cơ sở của Phật giáo, nhưng nó lại nảy sinh ra một số mâu thuẫn với những khái niệm trọng yếu khác của Phật giáo. Ví dụ như, Phật giáo cho rằng trên thế giới có luân hồi và Niết bàn (hai khái niệm này có thể xem nội tương quan), mà sinh tử luân hồi là cần một bản thể tinh thần không diệt để làm một chủ thể luân hồi.

Điều này hiển nhiên có sự mâu thuẫn với quan điểm “Vô ngã”. Vấn đề này đã dẫn đến sự quan tâm chú ý của rất nhiều luận sư Phật giáo sau này, cố gắng biện giải triệt để. Cho nên sau này, trên thực tế các dòng phái của Phật giáo đều thừa nhận “Vô ngã”, tức tồn tại một chủ thể tinh thần bất diệt.

(Trích từ sách Phật Học Căn Bản)

Theo dõi các bài viết khác tại đây: Blog

Theo dõi thêm kênh Youtube tại đây!

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *